اخبار 5 دسامبر روز جهانی خاک ؛حفاظت از زمین با مراقبت از خاک آغاز می شود شعار روز جهانی خاک

وضعیت آلودگی هوای تهران

نظرسنجی

5 دسامبر روز جهانی خاک ؛حفاظت از زمین با مراقبت از خاک آغاز می شود شعار روز جهانی خاک

1396/09/14تاریخ:
با توجه به اهمیت خاک به عنوان یکی از مهم­ترین اجزاء طبیعت، اتحادیه جهانی علوم خاک (International Union of Soil Science) در سال ۲۰۰۳، در راستای ارج نهادن به اهمیت خاک و جلوگیری از تخریب و نابودی آن، روز ۵ دسامبر را به عنوان روز جهانی خاک نامید.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سازمان حفاظت محیط زیست (پام)،خاك،پيکره اي طبيعي و پوياست که بر اثر فرايندها و عوامل خاکساز تشکيل شده و دربرگيرنده مواد معدني و آلي است که پوسته خارجي زمين را مي پوشاند و گياهان قادر به روييدن در آن مي باشد و پوشش هاي آبرفتي و سنگي سطح زمين نيز در بر مي‌گيرد.
 خاک به عنوان منبع طبيعي ، سرمايه ملي و بستر حيات، نقش اساسي در استقرار و رشد جوامع بشري و نيز ساير مخلوقات دارد و در واقع بخشي از زنجيره غذايي انسان و ساير حيوانات از خاك مي باشد به همين دليل هرگونه آلودگي موجود در خاك مي‌تواند در طي زنجيره غذايي، به سطوح بالاتر انتقال يافته و در نهايت در انسان تمركز يابد. خاك از منابع تجديدپذير به شمار  مي رود اما براساس مراجع مختلف تشكيل هر سانتي‌متر خاك در شرايط مختلف آب و هوايي از 100 تا 10000 سال طول مي كشد. هزينه رفع آلودگي هر متر مكعب خاك به روشهاي مختلف، بين 50 تا 5000 دلار است (ارزان ترين قيمت مرتبط به تبديل خاك آلوده به بتن است). از سوي ديگر، رفع آلودگي خاك فرآيندي بسيار درازمدت است .

با درك عمیق قدر و منزلت منابع خاك کشور و لزوم حفظ و حراست از این سرمایه خدادادي جهت بهره برداري پایدار و حفظ امانت براي نسلهاي آینده، اعتقاد راسخ داریم که توسعه پایدار هیچ کشوري بدون توجه بـه منـابع خـاك، دسـت یافتنی نخواهد بود. سال 2015 میلادي از طرف سازمان ملل متحد به عنوان سال جهانی خاك تعیین و نامگذاري شده است. همچنـین در هر سال روز پنجم دسامبر( 15 آذر)، به عنوان روز جهانی خاك معرفی گردیده است. بزرگداشت این سال و این روزها از طرف جامعه جهانی بیانگر لزوم توجه هرچه بیشتر به این سرمایه عظیم خدادادي است کـه بـه علـت افـزایش نیازهـاي روزافزون جمعیت جهان تحت فشار مضاعف قرارگرفته است. امروزه آثار زیانبار عدم توجـه بـه سـنت هـاي الهـی و سـوء مدیریت در بهرهبرداري از منابع خاك و اراضی پدیدار گشته و زنگ خطر جدي را در مورد رفاه، سـلامت، و حتـی ادامـ ه حیات بشر به صدا درآورده است.


اهمیت خاک در سخنان رهبری

 قضیّه ی خاک از قضیّه ی آب مهم تر است؛ ما مشکل آب هم داریم، مشکل بزرگی هم هست، لکن برای تهیّه ی آب راه های فراوانی وجود دارد؛ برای تهیّه ی خاک حاصلخیز این راه ها دیگر وجود ندارد. یعنی بی توجّهی به مبانی حفظ محیط زیست، ؛ آسیبی که وارد میشود، آسیبی نیست که بشود [جبران کرد]. خب، میشود پیشگیری کرد، میشود علاج کرد؛


اهمیت خاک در سطح جهانی

سال 2015 با پیام "خاک سالم برای زندگی سالم" از سوی سازمان ملل متحد به عنوان سال بین المللی خاک اعلام شده است. اختصاص دادن یک سال به این پدیده طبیعت، نشان از ارزشمند بودن آن دارد. ما همه می دانیم که خاک‌های جهان به دلیل توسعه شهرها، جنگل‌زدایی، شیوه‌های مدیریت و کاربری ناپایدار سرزمین، آلودگی، چرای مفرط و پدیده تغییر آب و هوا در معرض خطر نابودی قرار دارند و مادامی که خاک‌ها در خطر باشند زندگی سالم نیز نمی‌تواند مفهوم چندانی داشته باشد.  

یک سال پیش مجمع عمومی سازمان ملل، 5 دسامبر را به عنوان روز جهانی خاک و سال 2015 را نیز به عنوان سال جهانی خاک اعلام کرد. این کار با هدف بالا بردن آگاهی جوامع و تصمیم گیرندگان ، آموزش های عمومی، پشتیبانی از سیاست های و اقدامات موثر برای حفاظت از منابع خاک، ترویج سرمایه گذاری در مدیریت پایدار خاک، تقویت اهداف توسعه پایدار و دستور کار پس از 2015، جمع آوری اطلاعات و نظارت در تمام سطوح برای حفاظت خاک انجام گرفت.

زندگی سالم و پایدار بدون خاک سالم امکانپذیر نمی باشد زیرا خاک سالم، امنیت غذایی را تامین می کند اینکه به بهانه تامین غذای امروز و افزایش تولید از کود و سموم شیمیایی بی رویه استفاده می کنیم خاک های حاصلخیز را از بین برده و دیگر نسل آینده منبعی برای تامین غذای خود نخواهد داشت و این در تقابل با اصول توسعه پایدار است، از سوی دیگر آلودگی خاک به راحتی به گیاهان و منابع آبی و موجودات آبزی انتقال یافته و سلامت مصرف کننده را به خطر می اندازد.

تا کنون یک سوم از خاک‌های جهان تخریب شده‌اند و چنانچه این روند ادامه یابد تا سال 2050 سرانه جهانی زمین قابل کشت و زراعت، تا یک چهارم میزان آن در سال 1960 تقلیل خواهد یافت. تا سال 2050 جمعیت جهان به بیش از 9 میلیارد خواهد رسید و این میزان به معنای دو میلیارد افزایش جمعیت بیش از جمعیت فعلی جهان است. در این صورت لازم است تولید مواد غذایی به میزان 60 درصد افزایش یابد، تا بتواند پاسخ گوی جمعیتی باشد که خواستار تغذیه‌ای به مراتب بهتر از امروز هستند


نقش خاک در محیط:

تامین غذا
پایه و اساس پوشش گیاهی برای  کشت و  مدیریت برای خوراک، فیبر، سوخت و محصولات دارویی
حافظ تنوع زیستی سیاره زمین
نگهدارنده یک چهارم از کل تنوع زیستی جهان
نفش کلیدی در تغییرات آب و هوایی و در چرخه کربن
ذخیره کننده و بهبود دهنده منابع آبی در برابر سیل و خشکسالی
با توجه به غیر قابل تجدید بودن و نقش های متعدد و حیاتی خاک در طبیعت، حفظ آن برای آینده پایدار و امنیت غذایی ضروری است.( بیانیه دبیر کل فائو- سایت فائو)
تهديدات زيست محيطي خاك در كشور
تهديدات زيست محيطي خاک شامل 2 بخش فرسایش و آلودگی خاک می شود
فرسایش خاک شامل انتقال خاک توسط عواملی نظیر آب و باد است كه این عمل منجر به از دست رفتن خاك و آب و عناصر غذایی موجود در خاک مي شود. براساس برآوردهای انجام شده، فرسایش خاک کشور در سال 1355 معادل یک میلیارد تن بوده که ده سال بعد به 1.5 میلیارد تن و در سال 1375 به 2.5میلیارد تن افزایش یافته است. در حال حاضر، میزان فرسایش خاک در ایران، حدود16.7 تن در هکتار است که با شاخص جهانی پنج تا شش تن در هکتار، فاصله بسیار زیادی دارد. که از این میزان سالانه بیش از 100 هزار هکتار مراتع در حال تخریب است و بیش از 400 هزار هکتار در معرض نابودی قرار دارد. به این میزان باید حجم خاک هایی که بر اثر افزایش شوری، سدیمی شدن ، مشکلات ماندابی وزه کشی بدون استفاده می شوند را نیز اضافه کرد.
حدود 8 میلیون هکتار زمین قابل کشت آبی در کشور وجود دارد که بر اثر تخریب و مسایلی مانند خشکسالی و افزایش شوری روز به روز در حال کم شدن است.
از سوی دیگر جمعیت همچنان در حال افزایش است این در حالی است ما نمی توانیم خاک تولید کنیم زیرا تولید هر یک سانتیمتر خاک به صدها سال زمان نیاز دارد بنابراین ناچاریم همین میزان خاک حاصلخیز خود را حفظ کنیم که این موضوع نیازمند تلاش جمعی مردم، مسوولان و پشتیبانی قانونی از دستگاه های اجرایی است.
 خسارت ناشي از فرسايش و تخريب خاک به صورت مختلف سالانه در حدود سه هزار و ‌500 ميليارد ريال برآورد شده است. هزينه فرسايش در ايران معادل ‌14 درصد درآمد ناخالص ملي است. ايران يکي از هفت کشور آسيائي است که بيشترين ميزان هدررفت خاک را دارد.

برخي از مهم ترين پيامدهاي فرسايش خاك در ايران موارد زير مي باشند:

کاهش ‌11 درصدي وسعت جنگل‌هاي ايران در طول‌40 سال
رسوب‌گذاري در حدود‌240 ميليون مترمکعب در حوزه سدهاي کشور(معادل سالانه پنج سد با ذخيره ‌50 ميليون مترمکعب)
بيابان‌زايي در بيش از ‌100 ميليون هكتار از اراضي كشور
کاهش قابليت توليد محصول
افزايش غلظت گازهاي گلخانه اي (N2O, CH4, CO2) به اتمسفر و گرم شدن جهاني هوا
آلودگي خاک ناشي از توسعه ناپايدار فعاليتهاي صنعتي، شهري، معدني و كشاورزي از عوامل عمده تخريب خاک به شمار مي رود. در اثر گسترش آلودگي و تخريب خاك،‌بيابان زائي در زمين هاي خشک و نيمه خشک که کشورمان نيز جزو آن ها محسوب مي شود به وقوع مي پيوندد كه يکي از پيامدهاي هدر رفت خاک به شمار مي رود. ايران يکي از هفت کشور آسيائي است که بيشترين ميزان هدررفت خاک را دارد. 20 درصد کاهش قابليت توليد محصول نيز يکي ديگر از پيامدهاي اتلاف منابع خاک در کشور به شمار مي آيد.

سرعت رشد جمعيت جهان با نسبت1.8درصد در هرسال و متعاقب آن ناآگاهي و عدم مديريت مناسب با توجه به توزيع نامتعادل منابع خاک در کره زمين، تلاش انسان به منظور دستيابي به انواع مواد غذائي و محصولات کشاورزي، محدوديت موجود در منابع خاک و سرانه زمين و… اين تخريب و هدر رفت را تشديد نموده است.

مناسبت ها و برنامه ها